SON DAKİKA

Emre Yükselen, İlteriş Kutluk Kağan’ın Yazıtında Neler Yazdığını Açıkladı

Tarihçi, Yazar Emre Yükselen, İlteriş Kutluk Kağan yazıtında neler yazdığını Aykırı’da kaleme aldı.

Bu haber 25 Ağustos 2022 - 21:35 'de eklendi.
Abone ol

Tarihçi, Yazar Emre Yükselen, İlteriş Kutluk Kağan yazıtında neler yazdığını Aykırı’da kaleme aldı.

İlteriş Kutluk Kağan Abidesi, Türk tarihi ve Türk tarihçiliği için yeni bir dönem başlattı. Öyle ki Türk tarihi üzerinde hemfikir olduğumuz pek çok bilginin bile yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini öne serdi. Yazılı Türk edebiyatı bile kendini bir yüzyıl daha önceki döneme almak durumunda kaldı! 

Elbette bu anıtın bulunması bir tesadüf sonucu değildi. İlk olarak Şiveet-ulan bölgesinde kazı çalışmalarını yürüten Türk Akademisi, 2016 senesinde özel bir keşif gezisi düzenlemiş, bu keşif gezisinde Göktürk dönemine ait çok sayıda malzemenin tespit edilmesi ile 2019 senesinde kazı çalışmalarına başlamıştı. Covid-19 felaketinin araya girmesi ile bir dönem ara verilen Nomgon bölgesindeki çalışmalar, yeni bir kitabe bulunması ile yeniden gündeme geldi!

Nomgon, Arkhangai bölgesinde gerçekleştirilen bilimsel arkeolojik keşifte toplam alanı 49×41.5 m olan bir kompleks ortaya çıktı.

Komplekste delikli taştan bir sunak, taştan insan figürleri, iki yavruslu aslan heykeli ve iki koyun heykeli bulunmakla birlikte, 51 adet taşın yer aldığı tespit edildi. Bu 51 taş arasında, beşinin balbal taşından oluştuğu ve Aşina ailesine ait “dağ keçisi” sembolü içerdiği de ortaya çıkmıştır.

Alanda yapılan çalışmalarda, anıtın üstü ve kaplumbağa standı bulunmuş, anıtın iki yüzünde 12 satırlık eski Türk yazısı, üçüncü yüzünde ise eski Soğd yazısı tespit edilmiştir. Ayrıca bölge içinde bir ibadet yerinin olduğunu kanıtlayan tuğla kalıntıları ve patika üzerine serilen kil kaplama da bulunmuştur. Keşfe katılan bilim insanları, anıtsal metinden “Tanrı”, “Türk”, “Kutluk”, “tümen” gibi kelimeleri yaptıkları ilk incelemede tespit etmiş, şu an okunması devam eden yazıtın şimdiye dek okunan kısmı ise yazımızın sonuna eklenmiştir.

Anıt metninden elde edilen bilgilere dayanarak, Nomgon anıtının Göktürk Kağanlığı’nı yeniden canlandıran ve 17 yoldaşı ile Çin esaretine son veren, Kültigin ve Bilge Kağan’ın babası İlteriş Kutluk Kağan’a ithaf edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca bu anıt, “Türk” adının ilk kez geçtiği Göktürk döneminin en eski yazılı anıtı olarak kabul edilmektedir.

Konunun takipçisi olarak yazılarımıza ve yayınlarımıza devam edeceğiz. Bakalım önümüzdeki günlerde bizleri neler bekliyor olacak…

Kutluk Kağan’a ait metnin ilk 3 ön okuması aşağıdaki gibidir. 

İlk Ön Okuma 

Ud yïl: toquzun č: ay: … [………. ] 

İnek yılı: dokuzuncu ay 

…… 

…. 

….. Teori : oğlum : [………. ] 

.. Tanrı büyük lütuf dolu 

Qutlug kardeşim: Türk [………. ] 

Kutluk Kağan: Türk 

Ur oγlum: M[k]ön…..yü…[……….] 

Bebeğim, göz.. 

Bizi ŋ:ö ŋlig:.. T.. [………. ] 

Çok eğlendik. 

es[?] : Ïtdïm: bizi: yat: er: [……….] 

Yapım: bize yabancı: er. . . 

Yerde: …..tuz…..[……….] 

Yerde… 

Tümen: Tümen: [……….] 

Duman: duman duman 

10 

Bu [? ] o kadar [? ]:kitty: biz [içerde-? ] 

Tekrar dene.. 

11 

Atadïm: bi tidim [……….] 

Benim adım : bi.. Bir diş perisi tarafından ısırıldım.. 

12 

bu [? ] : Qop e šti [………. ] 

Bir çok kez duyduk

2. Ön Okuma 

Ud yïl: toquzunč: ay: …[……….] 

İnek yılı: dokuzuncu ay 

…… 

…. 

…..Teŋri: oγlu: [……….] 

..Tanrı oğlu 

Qutluγ qaγan: Türük [……….] 

Kutlug Kagan: Türk 

Ur oγlum: M[k]ön…..yü…[……….] 

Erkek çocuklarım, köz… 

Biziŋ:öŋlig:..t.. [……….] 

Bizim güzel…. 

es[?] : Ïtdïm: bizi: yat: er: [……….] 

Etdim: Bizi yabancı: erler…. 

Yerde: …..tuz…..[……….] 

Yerde.. 

Tümen: Tümen: [……….] 

On bin: on bin 

10 

es[?] el[is]ig [?]:küčüg: biz[ber-?] 

İşimi gücümü ver… 

11 

Atadïm: bi tidim [……….] 

Tayin ettim (unvan verdim): bi..tidim.. 

12 

es[?] : Qop ešti [……….] 

Tamamı eşitti

3. Ön Okuma 

Ud yïl: toquzun č: ay: … [………. ] 

İnek yılı: dokuzuncu ay 

…… 

…. 

….. Teori : oğlum : [………. ] 

.. Tengri’nin oğlu 

Qutlug kardeşim: Türk [………. ] 

Kutlug Kağan: Türk 

Ur oγlum: M[k]ön…..yü…[……….] 

Oğullarım, göz ….. 

Bizi ŋ:ö ŋlig:.. T.. [………. ] 

Bizim sevimli …. 

es[?] : Ïtdïm: bizi: yat: er: [……….] 

Yaptım: Biz yabancı: Erkekler…. 

Yerde: …..tuz…..[……….] 

Yerde.. 

Tümen: Tümen: [……….] 

On bin : on bin 

10 

Bu [? ] o kadar [? ]:kitty: biz [içerde-? ] 

Atatürk'ün Katilleri - Hüseyin Hakkı Kahveci

Biz [ ? ] ver [? ] nedenin ve gücün [bakanlık]…. 

11 

Atadïm: bi tidim [……….] 

Aday gösteriyorum: yazıyordu… 

12 

bu [? ] : Qop e šti [………. ] 

Herkes duydu

v

BUGÜN ÇOK OKUNANLAR

BU HAFTA ÇOK OKUNANLAR